تاريخچه پيدايش گاز در ايران و جهان

گاز طبیعی تاریخی هزاران ساله دارد ، اما اهمیت آن به عنوان سوخت مورد استفاده در زندگی ما از اوایل دهه 1930 آغاز شد . در اواخر قرن بیستم مشخص شد که گاز طبیعی در بخش اعظم جهان صنعتی به یک منبع انرزی بسیار ضروری و حیاتی مبدل شده است.

شعله ور شدن تصادفی گازها توسط رعد و برق یا عوامل دیگر باعث ایجاد پدیده های مشتعل طبیعی نظیر آتش جاودان باکو در دریای خزر و نقاط دیگر دنیا شد. اعتقاد بر این است که اولین بار چینی ها در 3000 سال قبل استفاده عملی از گاز را برای تبخیرآب نمک بعمل آوردند. گفته میشود چینیها در3 قرن قبل از میلاد مسیح چاه های گاز به عمق 2000 فوت حفر کرده اند واز ساقه درخت بامبو جهت انتقال گاز استفاده میکرده اند.

سایر تمدن های کهن نیز متوجه خروج گاز از زمین شده و دریافته بودند که قابل اشتعال است و می سوزد . لذا برای محصور نگاه داشتن این شعله های جاودان پر رمز و راز که بازدید کنندگان به دیده احترام و خرافات به آنها می نگریستند ، معابدی بنا گردید . بعد ها گزارش های مختلف از ستونهای آتش آبی جوشان و سحر آمیز که مانند روغن شعله ور می شد به میان آمد .

جورج واشنگتن نیز از چشمه های شعله ور در آمریکا سخن به میان آورده است. اما تا مدتهای مدید بعداز آن ، این پدیده ها منجر به استفاده گسترده و عملی از گاز طبیعی نشد. پس از آنکه گاز مسیر مهاجرت را تا محل محبوس شدن می پیماید ، بالا رفته و وارد خلل و فرج صخره یا سنگ می شود . چنانچه در آنجا نفت نیز وجود داشته باشد ، در زیر گاز انباشت می شود . گاز مرتبط یا همراه با نفت ، در تماس با نفت خام موجود در زیر زمین  به وجود می آید آن هم یا در زیر پوشش گاز بالای نفت و یا به صورت محلول در نفت خام .گاز همراه ، علاوه بر متان ، هیدرو کربنهای دیگری نیز دارد . گاز طبیعی غیر همراه در محلی که محبوس می شودبا نفت در تماس نیست. از یک چاه دارای گاز غیر همراه نیز متان تقریبا خالص تولید می شود .

بر اساس برخي نوشته هاي تاريخي ايرانيان در امر استفاده از گاز و ديگر مشتقات نفتي بر ساير اقوام معاصر خود پيشي داشتند. وجود بقاياي آتشكده ها و معابدي نظير آتش جاوداني نزديك كركوك كه به مشعل بخت النصر معروف بوده که در نزديكي يك مخزن گاز طبيعي واقع بوده است و همچنين بقاياي معابد زرتشتيان در نزديكي مسجد سليمان ، آتشكده آذر گشسب در آذربايجان و ...گواهي بر اين امر مي باشند و روشن نگه داشتن آتشكده ها در فلات مركزي و جنوبي ايران و ساير مناطق كه محروم از جنگلهاي انبوه بوده اند در دوران باستان نيز گواهي بر استفاده از منابع طبيعي ديگر از جمله نفت و گاز بوده است.

  آنچه كه روشن است مناطق غرب و جنوب غرب ايران از منابع عمده نفت و گاز مي باشند و در گذشته به دليل عمق بسيار كم برخي از اين سفره هاي زيرزميني با فرسايش خاك و يا حركت گسلها و ... باعث تراوش مواد نفتي به بيرون شده و ايرانيان متفكر به استناد اسناد تاريخي بسياري پيشتر از فلسطيني ها ، سومري ها و چيني ها از نفت و گاز به گونه هاي ابتدايي و تصادفي و بدون برنامه ريزي استفاده مي كرده اند كه البته بيشتر اين مصارف براي پايدار نگه داشتن آتشكده ها بوده است.

 اما در دوران معاصر و پس از كشف اولين چاههاي نفت در ايران رشد بسيار زيادي در صنعت نفت و گاز ايران مشاهده مي شود كه آمارهاي موجود گوياي اين امر مي باشند.

 نخستين اسناد تاريخ در مورد استفاده از گاز در ايران به زمان قاجاريه و سلطنت ناصرالدين شاه مربوط مي شود. موقعي كه وي در سال 1873 ميلادي به لندن سفر كرده بود چراغهاي گازي كه روشني بخش معابر بودند تعجب وي را برانگيخت و او علاقه مند به بازديد از كارخانه چراغ گاز شد. وي پس از بازگشت به ايران دستور احداث و استفاده از كارخانه چراغ گاز را صادر كرد در اين رابطه گوشه هايي از كتاب منتظم ناصري گوياي بيشتر اصل مطالب است.

 اما استفاده محدود از گاز تا سال 1908 ميلادي ادامه داشته است كه گازهاي همراه نفت در آن سالها سوزانده مي شده است اما پس از رشد تدريجي صنايع نفت استفاده از گاز طبيعي براي تامين سوخت و محركه هاي كمپرسورها و مولدهاي برق و مصارف داخلي منازل سازماني در مناطق نفت خيز مورد توجه واقع شد و در كنار فعاليتهاي اصلي مربوط به نفت كوششهاي محدودي براي فراورش و استفاده از گاز نيز انجام گرفت.

 اولين تجربه مستقل استفاده از گاز خارج از حوزه مناطق نفت خيز به تغذيه كارخانه جديد التاسيس مجتمع كود شيميايي شيراز بر مي گردد كه توسط وزارت صنايع معادن وقت در سال 1344 احداث و بهره برداري شد و به همين منظور خط لوله اي به قطر 10 اينچ و طول تقريبي 215 كيلومتر از گچساران به شيراز احداث شد كه با نصب يك واحد كوچك نم زدايي به بهره برداري رسيد و سالها مورد استفاده بوده است.